ئاوه‌ڵكار (قید)

كاتێ وشه‌یه‌ك چۆنێتیی (كار، فرمان، كردار = فعل)ێك ڕوون كاته‌وه‌ پێی ده‌وترێ ئاوه‌ڵكار (قید). نموونه‌:

    ئاسۆ به‌خێرایی قسه‌ی ده‌كرد. (چۆن قسه‌ی كرد؟ "به‌خێرایی")
    سۆما به‌تووڕه‌یی وه‌ڵامی دایه‌وه‌. (چۆن وه‌ڵامی دایه‌وه‌؟ "به‌تووڕه‌یی")
    لانه‌ به‌ئه‌سپایی هاته‌وه‌. (چۆن هاته‌وه‌؟ "به‌ئه‌سپایی).

ئه‌وه‌ی لێره‌دا جێگای سه‌رنجڕاكێشانه،‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ "به‌" ده‌لكێ به‌ ئاوه‌ڵناوه‌كه‌ی پاشیه‌وه‌‌ و، نابێ لێك دوور خرێنه‌وه‌. نموونه‌ی تر:

به‌جوانی، به‌شادی، به‌به‌رزی، به‌هێواشی، به‌توندی.

ئه‌م شێوازه‌ له‌ زمانی ئینگلیزیدا (ly) ده‌گرێت و ده‌لكێ به‌ ئاوه‌ڵناوه‌كه‌وه‌: (به‌سه‌ختی hardly).

ئامرازی (تر) و وشه‌ی (تر)

ئامرازی به‌راوردكردن (تر، ترین)

ده‌بێ بلكێن به‌ وشه‌كانی پێشیانه‌وه‌، وه‌كوو:

جوان، جوانتر، جوانترین
گه‌رم، گه‌رمتر، گه‌رمترین.

 وشه‌ی (تر) به‌ واتای (دی، دیكه)‌

وشه‌ی (تر) وشه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆیه‌ و ده‌بێ به‌جیا بنووسرێت:

كابرایه‌كی تر، شه‌وێكی تر، نووسه‌رێكی تر.

هه‌م بزوێن و هه‌م نه‌بزوێن‌

له‌ ئه‌لفبێی عه‌ره‌بیدا پیتێكی تایبه‌ت نییه‌ كه‌‌ "پیته‌یارمه‌تیده‌ر"ه‌كانی (y) و (w)یان پێ بنووسرێته‌وه‌. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ هه‌ر كه‌ڵك له‌ پیته‌كانی (ی) و (و) وه‌رده‌گیرێ كه‌ بۆ بزوێنه‌كانی (î) و (u)ش به‌كار ده‌چن، واته‌ (ی) و (و) هه‌م بزوێنن و هه‌میش نه‌بزوێن:

(ی y)، (و w)، (ی î)، (و u).

بزوێن: (ی î)، (سلێمانی Silêmanî). (تیر =tîr).
نه‌بزوێن: (ی y)، (كه‌ی key). (به‌یت = beyt).

بزوێن: (و u)، (كول kul).
نه‌بزوێن: (و w)، (خه‌وتن xewtin).

جیاكردنه‌وه‌ی بزوێن و نه‌بزوێن له‌ ئه‌لفبێی لاتیندا زۆر ئاسانه،‌ چونكوو هه‌ر ده‌نگێك پیتی تایبه‌تمه‌ندی خۆی بۆ دانراوه‌. له‌ ئه‌لفبێی عه‌ره‌بیدا چونكوو بزوێن و نه‌بزوێن پیته‌كانیان جیا نه‌كراونه‌ته‌وه‌، تۆزێ زه‌حمه‌ته‌ لێك جیا كرێنه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر پێش یان پاش ئه‌وان پیتێكی بزوێن هه‌بێت ئه‌وه‌ ئه‌وان ده‌بنه‌ نه‌بزوێن: (شایان şayan)، (مه‌ی mey)، (یانه‌ yane)، (كه‌وان kewan)، (شه‌و şew)، (ورد wird).

 قرتاندنی (ئـ)

هه‌ندێ جار ڕوو ده‌دات كه‌ وشه‌یه‌ك وا به‌ پیتێكی نه‌بزوێن كۆتاییی هاتووه‌، وه‌كوو: (شه‌و şew)، له‌گه‌ڵ وشه‌یه‌ك كه‌ به‌ (ئـ) ده‌ستی پێ كردووه‌، وه‌كوو (ئاهه‌نگ aheng)، پێكه‌وه‌ كۆ ده‌بنه‌وه‌ و وشه‌یكی نوێ پێك ده‌هێنن كه‌ واتایه‌كی نوێتری هه‌یه‌ وه‌كوو:
شه‌و + ئاهه‌نگ = شه‌وئاهه‌نگ. لێره‌دا پێویست ناكات (ئـ) بمێنێته‌وه‌ و ده‌توانین بیقرتێنین، چونكوو پیتی پێش ئه‌و بزوێن نییه‌ تا كێشه‌ بێت. ده‌نووسین: (شه‌واهه‌نگ). هه‌روه‌ها:

كارئاسانی  ده‌بێته‌: كاراسانی.
ماڵئاوایی = ماڵاوایی.
بانئه‌فشار = بانه‌فشار (ناوی گه‌ڕه‌كێكه‌ له‌ شاری قه‌سری شیرین له‌ پارێزگای كرماشان).
كارئه‌ندامزانی = كاره‌ندامزانی (physiology).
تووڵئامراز = تووڵامراز (toolbar). (تووڵ، شیش = bar)، (ئامراز، كه‌ره‌سته‌ = tool).

هه‌روه‌ها:

كه‌مه‌ندام، چاوه‌سمه‌ر، چاوه‌ستێره‌، گوڵه‌ندام، گوڵه‌ستێره‌، شێره‌ندام، خاكه‌ناز.

انواع ( واو ) در زبان کردی:

      ( و) ( ده‌نگدار ) ( فره‌ کوڵ ) ( در اول کلمه‌ نمی آید ) = کورد ، گوڵ، کوڕ ،     U1-    

  کول ، خوڵک ، قول ، گوڵاڵه‌ ، کونا ، سوغرا ، کوبرا ، کوته‌ک .  

     2-  O  رۆژ، خۆر، مۆم ،  ( ۆ ) ( ده‌نگدار) ( کوڵ ) ( در اول کلمه‌ نمی آید )     

  کۆمار ، هه‌ڵۆ ، شێرکۆ ، کۆچ ، بۆکان ، دۆشاو ، چیرۆک ، رۆژنامه‌ ، کۆڵان ، قۆخ.

 ( وو ) ( ده‌نگدار ) ( درێژ ) ( دراول کلمه‌ نمی آید ) = دوور ، ژوور ، پوور ، Û  3-  

  سوور ، چووم ، رووناک ، په‌پووله‌ ، نووسین ، شوو ، مووسا ، زووکه‌. 

   ( و ) ( بێ ده‌نگ ) ( عادی ) ( ممکن است در اول، وسط و آخر کلمه‌ بیاید )    W 4-     

  وریا ، هیوا ، ئاو ، ورچ ، تاوان ، وێنه‌ ، وه‌زیر ، دیوان ، قاڵاو ، وشتر ، باوک ، که‌وش  

  وڵات ، وه‌ فا ، ورد .  

 توجه‌ : ترکیب کلمات درزبان کردی = (  بێ د ه‌ نگ + د ه‌ نگ دار )

ئه‌لفبێ زمانیی کوردی ( الفبای زبان کردی )  

ژماره‌ی پیته‌كانی ئه‌لفبێی كوردی (٣7) دانه‌ن و بریتین له:‌

ئـ ـ ا ـ ب ـ پ ـ ت ـ ج ـ چ ـ ح ـ خ ـ د ـ ر ـ ڕ ـ ز ـ ژ ـ س ـ ش ـ ع ـ غ ـ ف ـ ڤ ـ ق ـ ك ـ گ ـ ل ـ ڵ ـ م ـ ن ـ و ـ ۆ ـ وو- و ـ هـ ـ ه ـ ی ـ ێ- ی- کورته‌ بزوێن( بزرۆکه‌)( i )  

حروف ده‌نگدار( صدادار) = ا ، و ، ۆ ، وو ، ه‌ ، ی ، ێ ، کورته‌ بزوێن ( بزرۆکه)‌( i )  

(  ئه‌لفبێی كوردی به‌ لاتینی  )

لاتان سه‌یر نه‌بێ ئه‌گه‌ر بڵێین بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌لفبێی كوردی كه‌ به‌ پیتی عه‌ره‌بی ده‌نووسرێ، باشتر تێ بگه‌ن، زۆر گرنگه‌ ئه‌لفبێی كوردیی لاتینی بناسن. ئه‌م ئه‌لفبێیه‌ بریتییه‌ له‌:

A - B - C - Ç - D - E - Ê - F - G - H - I - Î - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - Ş - T - U - Û - V - W - X - Y - Z.

 بزوێنه‌كانی بریتین له‌ (٨) ده‌نگ و هه‌ر هه‌شته‌كه‌یان ده‌نووسرێنه‌وه‌: (A - E - Ê - I - Î - O - U - Û).

پاشكۆ: له‌ ناوه‌ڕاست و كۆتاییی وشه‌دا: (ڕ = rr) و (ڵ = ll).

(په‌ڕۆ = perro)، (که‌ڕ = kerr) یان (كه‌ڵك = kellk)، (ساڵ = sall).

پێویست ناكات له‌ سه‌ره‌تای وشه‌ به‌ ئه‌لفبێی لاتینی، بۆ نووسینی (ڕ) كه‌ڵك له‌ (rr) وه‌رگرین، چونكوو زۆر ناشیرین دێته‌ پێش چاو، بۆیه‌ هه‌ر (r) به‌سه‌. وه‌كوو: (ڕاز = raz)، (ڕێگا = rêga)، (ڕۆژ = roj). به‌ڵام زۆر گرنگه‌ له‌ سۆرانیدا هه‌موو پیتێكی سه‌ره‌تای وشه‌ كه‌ به‌ (ر) ده‌ست پێ ده‌كات به‌ (ڕ) بنووسرێن. نموونه‌: ڕێز، ڕه‌ش، ڕزگار.

( پیته‌یارمه‌تیده‌ر )

یاسا: (له‌ زمانی كوردیدا دوو بزوێن به‌دوای یه‌كتردا نانووسرێن.):
   بۆ نموونه‌، (یار) به‌ لاتینی وا نانووسرێت: (îar) یان (iar).
   هه‌روه‌ها (وان‌) وا نانووسرێت: (uan) یان (ûan) یان (oan).

بۆ ئه‌وه‌ی دوو بزوێنه‌كه‌ به‌دوای یه‌كتردا نه‌نووسین، كه‌ڵك له‌ پیتێكی نه‌بزوێن وه‌رده‌گرین كه‌ یارمه‌تی ده‌دات دوو بزوێن پێكه‌وه‌ نه‌نووسرێن. به‌و پیتانه‌ ده‌وترێن: "پیته‌یارمه‌تیده‌ر"، كه‌ بریتین له‌ (ی y) و (و w)‌. به‌مجۆره‌ نموونه‌كانی سه‌ره‌وه‌ ئاوا ده‌نووسرێن:
   (یار yar).
   (وان Wan).

(پیته‌یارمه‌تیده‌ر)‌ له‌ ئه‌لفبێی لاتینیدا به پیتی (y) و (w) دیاری كراون. له‌ ئه‌لفبێی عه‌ره‌بیدا (ی) و (و)یان بۆ به‌كار ده‌چێت: (ی y)، (و w)، هه‌ر چه‌ند بۆ بزوێنه‌كانی (î و u)ش به‌كار ده‌چن.